Bouw van een skûtsje

Een skûtsje is een Friese platbodem, waarvan er tussen 1880 en 1930 duizenden zijn gebouwd. Het meet maximaal 19.5 bij 4 meter, heeft een laadvermogen van hoogstens 50 ton en is gebouwd op werven in Fryslân en Briltil. (Op deze regels bestaan uitzonderingen).

Skûtsjes behoren tot de familie der tjalken, maar zijn slanker en sneller uitgevoerd. Tot 1900 werden skûtsjes van hout gebouwd. Vanaf 1885 bouwde Geert Barkmeijer in Briltil ijzeren exemplaren. Dat voorbeeld werd vanaf 1890 overal in Fryslân nagevolgd. Er zijn nu nog een paar honderd skûtsjes ‘in bedrijf’. Rond 75 daarvan doen aan wedstrijden mee.

Elke bouwer zijn eigen stijl

Leg vijftien skûtsjes op een rij en bekijk de achterkanten. Er zijn geen twee gelijk. Zelfs in hetzelfde bouwjaar leverden de Friese scheepsbouwers zeer verschillende casco’s af. In de korte periode tussen 1900 en 1920 veranderde het modale skûtsje sterk van uiterlijk.

Het huidige skûtsje heeft voorgangers in een zeer ver verleden. De ronde vormen zijn te herkennen in ‘torff-schuiten’ en ‘Friesche pramen’ die in de achttiende eeuw door tekenaars werden vastgelegd.

Maar het fraai belijnde vrachtschip dat nu de naam skûtsje mag dragen, is toch vrij jong. Rond 1860 ontwierp de bekende boeier-bouwer Eeltsje Holtrop van der Zee in Joure voor turfschipper Wiebe Peekema een schip dat als prototype voor een nieuwe lijn mag gelden. Hij ging, geïnspireerd door de Friese scheepsbouwkundige Van Loon uit van basisvormen die grote vaarsnelheid combineerden met redelijk laadvermogen. De tijd was er rijp voor, want juist tussen 1850 en 1860 waren er in Friesland vele nieuwe vaarten en kanalen gegraven.

Het schip van de Jouster werf, door Peekema ‘Dorp Grouw’ genoemd, bleek een voltreffer. Zozeer, dat het de organisatoren van toenmalige skûtsjewedstrijden voor grote problemen plaatste. Het was vele jaren onverslaanbaar. Peekema werd daarom soms van deelname uitgesloten. Soms ook werd bij voorbaat bekend gemaakt dat het bedrag voor de eerste prijs verlaagd zou worden als Peekema deze won.

Er zijn nu nog een paar honderd skûtsjes ‘in bedrijf’. Rond de 80 skûtsjes doen aan wedstrijden mee, waaronder ook de Ut en Thus.

Afbeeldingen Klik op de foto's voor een vergroting Zelf skûtsjesilen? Vaar mee: klik hier! Sponsor worden? Meer info: klik hier!